Las programaciones al descubierto

¡Hola, de nuevo! El lunes 22 tocó hablar sobre las programaciones didácticas en la sesión de Didáctica de enseñanza de las lenguas extranjeras. Para amenizar el tema, se nos propuso realizar varias actividades que os las describiré en forma de cuento. Lo elaboré con la herramienta Storybird de la que ya os había hablado en esta entrada.

Para leer el cuento, solo tenéis que hacer click en la imagen de abajo.

La programación que sale en el cuento la podéis ver aquí.

¿Os parece que un cuento es una buena forma de presentar un determinado contenido? ¿Cuáles creéis que son las ventajas? ¿Y las desventajas?

Leave a Comment actividades, Carlos Valcárcel, cuento, didáctica, docencia, dossier, programación, TIC

ASPECTO MÁIS RELEVANTE DO TEMA 8: Análise dos métodos de ensino de linguas estranxeiras

A forma ideal de ensinar unha lingua evolucionou ó longo da historia e así, hoxe en día, podemos contar con numerosos métodos. A maioría dos métodos son orixinarios de Europa ou dos Estados Unidos. A continuación, analizarei os distintos métodos de ensinanza de linguas estranxeiras, centrándome naqueles europeos e estadounidenses.

Procedente de Alemaña, a finais do século  XVIII, está o método de gramática e tradución ou método prusiano, que pon énfase nas regras gramaticais a través da aprendizaxe dedutiva. Este método baséase na memorización, nas listas bilingües, na literatura e, por suposto, na gramática e na tradución. Para o método prusiano a aprendizaxe lévase a cabo por medio de regras gramaticais e, despois, aplícase á tradución de oracións á lingua materna (L1) ou dende esta á lingua estranxeira ou segunda (L2). Aquí o aspecto oral e auditivo non importa.

Tras cuestionar este método, xorde en Boston (Estados Unidos) o método natural ou método de Gouin, que parte da convición de que a aprendizaxe dunha segunda lingua segue un proceso similar ó da primeira. Os principios dos que parte este método son que a partir da pronunciación o/a alumno/a aprende unha lingua, que a aprendizaxe dunha lingua pode realizarse sen recorrer á lingua materna e a importancia da comunicación oral. Neste método o/a docente utiliza un sistema de preguntas e respostas na segunda lingua. O método natural converterase posteriormente no método directo.

O método directo ou método Berlitz é o máis estendido de entre todos os métodos naturais. Orixinario de Alemaña e máis de Francia, este método emprega exclusivamente a segunda lingua ou lingua meta. Xira en torno ó contido léxico e a ensinanza da gramática é indutiva, é dicir, a través dun audio ou texto preséntanse as regras. Realízanse ditados e redaccións para traballar a expresión escrita e utilízanse obxectos e debuxos para presentar o vocabulario. Co método directo o/a profesor/a é o auténtico protagonista da clase, este non explica nin dá discursos, senón que fai preguntas e corrixe os erros do alumnado. Hai moitos detractores deste método que afirman que carece de base metodolóxica, mais fixo visible certos problemas que existían na ensinanza das linguas estranxeiras.

Da Gran Bretaña dos anos vinte procede o método oral e ensino situacional de linguas. Fronte ás dificultades que supoña o método directo, foron lingüistas como Palmer en Hornby quen idearon as bases do método oral. Aquí emprégase a lingua meta, poténciase a destreza comunicativa, ensínase a gramática indutivamente, deséñanse situacións para usar a lingua meta e concíbese como importante o vocabulario e a gramática. Este método evolucionou ata converterse na ensinanza situacional de linguas, entre os anos 50 e 60.

Por aquela época, en Estados Unidos comézase a dar unha maior importancia ó ensino de linguas estranxeiras e aparece o método audiolingüe ou método Fries. O principal obxectivo deste método é o desenvolvemento das competencias de comprensión e expresión oral, a partir das cales, o/a alumno/a poderá mellorar a expresión escrita. A secuencia da clase sería: primeiro, unha audición dun texto; a continuación, traballar oralmente ese texto mediante exercicios de repetición e memorización e, por último, realizar actividades estruturais orais e escritas. Este método está baseado nos drills, que consisten en repetir o escoitado.

Fronte ós métodos puramente gramaticais, xorde o método comunicativo (Communicative Approach) ou enfoque nocional-funcional, que dá prioridade ás destrezas comunicativas. Ademais, céntrase nas necesidades do alumnado, adecúa a lingua a cada situación e inclúe a interacción entre o/a docente e o/a estudante. Con este método lévanse a cabo actividades para encher ocos, xogos teatrais ou de rol (role play), realízanse cuestionarios ou enquisas. O método comunicativo non responde a ningún texto ou autoridade única, senón que existen distintas versións e interpretacións do mesmo.

Volvendo ós Estados Unidos, e máis concretamente a California, durante os anos 70 prodúcese un auxe do método Asher ou tamén chamado resposta física total. Este método afirma que a memoria se activa pola resposta física do/a alumno/a, a través de accións apréndese unha lingua. O/a profesor/a concíbese como un director de teatro e dálle maior importancia á comprensión oral, xa que é fundamental para despois producir. Neste método non hai libros de textos nin materiais establecidos, realízanse actividades do tipo «Simón di».

Xa en Europa, nos anos 60 Gattegno populariza o método silencioso, que concibe o proceso de aprendizaxe dunha lingua como un proceso mental. Recibe este nome porque o/a docente queda relegado a un segundo plano, dándolle protagonismo ó alumnado. Neste método non se empregan técnicas de repetición nin de imitación, senón que se usan apoios gráficos e visuais, regretas de cores e mímica. Para o método silencioso, a lingua preséntase como series de cores nas que se distinguen as vocais e as consonantes e a gramática non importa, senón a pronunciación. Normalmente, na aula os/as estudantes séntanse en círculo e interactúan entre eles.

No ano 1978, en Bulgaria xurdiu un dos métodos de ensinanza máis innovadores: a suxestopedia. Este método foi creado polo psiquiatra Lozanov e que afirma que unha persoa aprende mellor unha lingua se está nun ambiente relaxado e distendido, por medio da suxestión. A suxestopedia céntrase no vocabulario e na comunicación oral e a través de carteis, cancións, dramatizacións de lecturas, xogos teatrais ou de rol créase un contorno agradable no que o/a estudante asimila mellor os coñecementos. Este método evita a corrección de erros e a avaliación por métodos formais porque considera que prexudica o ambiente provocando ansiedade no alumnado.

E, por último, o método que se emprega actualmente é o enfoque por tarefas, creado no Reino Unido. Este método susténtase no feito de que a partir dunha «tarefa» (unha ou máis actividades) desenvólvese a competencia comunicativa do/a estudante e favorécese a autonomía da aprendizaxe («aprender a aprender»). Para levar a cabo unha tarefa é necesario aprender a lingua. Co enfoque por tarefas o/a profesor é o responsable de controlar todas as actividades e o/a alumno/a participa activamente no proceso de aprendizaxe.  

En resumo, tanto os métodos europeos (método de gramática e tradución, método directo, método oral, método silencioso, suxestopedia e o enfoque por tarefas) como os estadounidenses (método natural, método audiolingüe e a resposta física total) supuxeron un cambio na forma de ver a ensinanza das linguas estranxeiras no seu momento. Hai que ter en mente que non existe ningún método de ensinanza que sexa perfecto, todos teñen as súas vantaxes e as súas desvantaxes. Por exemplo, o método comunicativo ten como parte positiva que atende ás necesidades do alumnado e que o capacita para unha comunicación real, mais tamén presenta o inconveniente de que o/a profesor/a require unha gran habilidade á hora de adecuar o input ó nivel dos/das estudantes. Tampouco hai ningún método que se adecúe ás necesidades de todos os/as estudantes. É tarefa do/a docente decidir cal é o método que mellor se axeita ó seu grupo-aula.

Leave a Comment docencia, lenguas extranjeras, métodos de enseñanza, reflexións de aula

ASPECTO MÁIS RELEVANTE DO TEMA 7: O ensino e a aprendizaxe de linguas estranxeiras en países da nosa contorna

É innegable a importancia que ten a ensinanza e a aprendizaxe das linguas estranxeiras e todos os países son conscientes disto. Así, cada un deles adoptou as medidas que pensou que eran as máis oportunas para impulsalas, mais non todos obtiveron os mesmos resultados. Nestas liñas analizarei o nivel que posúen determinados países europeos respecto ás linguas estranxeiras, centrándome sobre todo en España. Ademais, comentarei brevemente as características máis salientables do sistema educativo finlandés, considerado un dos mellores en Europa, e explicarei aquelas medidas que o sistema educativo español implantou e que o finlandés optou por non as aplicar ó consideralas pouco efectivas.

Antes de avaliar os índices de nivel das linguas estranxeiras nos distintos países da Unión Europea é preciso determinar cal é a lingua estranxeira que máis se emprega dende a etapa da educación primaria e que, polo tanto, será considerada como primeira lingua estranxeira. Para elo, tomei como referencia o informe da Rede Eurydice sobre a ensinanza de linguas nos centros escolares de Europa 2012. A Rede Eurydice informa sobre os sistemas educativos europeos e, segundo o seu informe publicado, o inglés sería a lingua que máis se estuda como lingua estranxeira en todos os países. A continuación estaría o francés ou o alemán como segunda lingua estranxeira e o español sería a terceira o cuarta lingua que máis se ensina.

Unha vez establecidas a primeira e a segunda lingua estranxeira é hora de analizar o nivel de competencias en linguas estranxeiras do alumnado europeo. Así, hai determinados estudos que miden este nivel, como o Estudo Europeo de Competencia Lingüística (EECL). Este estudo mostra como a porcentaxe de alumnos/as españois que acadan o nivel B2 en comprensión oral na primeira lingua (inglés) é do 12% e como en Suecia ou Malta supera o 70%. Respecto á comprensión lectora, España presenta o 18% que posúen o nivel B2 en contraposición a países como Suecia, Malta ou Estonia que superan claramente o 40%, de feito, Suecia e Malta logran máis do 60%. E a última competencia que examina o EECL é a expresión escrita, onde só o 9% do alumnado español ten un nivel B2 na primeira lingua estranxeira. De novo, Suecia, Malta e Estonia son os países que mellores resultados obteñen: máis do 25%. É preciso aclarar que Malta presenta uns elevados porcentaxes en todas as competencias debido a que foi unha colonia británica. Neste estudo compróbase como España consigue os peores resultados na comprensión oral.

Respecto á segunda lingua estranxeira (francés), España acada bos resultados en comprensión lectora, tendo en conta que só dous países máis (Portugal e Grecia) tamén elixiron a lingua francesa como segunda lingua. O caso máis curioso é o de Suecia, que logra un dos mellores resultados no tocante á primeira lingua estranxeira (inglés) e un dos peores na segunda lingua (español).

Deste estudo se desprende o feito de que o nivel de competencia da primeira lingua estranxeira na maioría de países europeos é superior á segunda e de que o sistema educativo español aínda ten que esforzarse máis para que o seu alumnado adquira un alto nivel de competencia nas linguas estranxeiras.

Ó falar de países cun elevado nivel nas linguas estranxeiras (sobre todo na primeira), non me podo esquecer de Finlandia. Segundo o último informe de Education First, English Proficiency Index (EPI), Finlandia ocupa o quinto lugar entre os 70 países avaliados fronte o posto 23 de España. O alto nivel na primeira lingua estranxeira (inglés) en Finlandia ten a súa orixe na educación.

O éxito do sistema educativo finlandés reside en varios aspectos que comentarei a continuación. O primeiro aspecto é que a educación obrigatoria comeza ós 7 anos e se empeza a estudar as linguas estranxeiras á idade de 9 anos; ademais, a lei establece que sexa gratuíta, incluíndo o material escolar e o comedor. Un segundo aspecto está relacionado coa organización da aula. En Finlandia o número de alumnos/as por aula é de 18 e o horario de clase é de 45 minutos con descansos de 15 minutos, tal e como se pode comprobar no programa de Jordi Évole, Salvados. Un terceiro aspecto e que é o piar fundamental do sistema educativo finlandés é a figura do/a docente. O/a profesor/a finlandés/a está altamente preparado: os finlandeses escollen só os mellores alumnos/as para ser profesores. Outra clave é o prestixio do que gozan dentro da sociedade e que contribúe a que estean máis motivados e teñan maior autonomía dentro da aula. Está claro que con estas características só non se acada o éxito, por iso a sociedade finlandesa conta cunha serie de valores esenciais como a importancia que se lle dá á intelixencia e á creatividade.

Unha vez examinado o sistema educativo finlandés, pódense comprobar as diferenzas co noso país. España implantou unha serie de medidas que non parecen moi efectivas para o país nórdico. Así, os alumnos españois comezan a estudar obrigatoriamente a primeira lingua estranxeira ós 6 anos, antes que os alumnos finlandeses. Respecto á organización da aula, España conta cun número elevado de alumnos/as por aula (ata 26), contrastando co número máis reducido de Finlandia (18). Tamén os alumnos españois teñen un alto número de horas de clase respecto ó país finlandés (875 horas lectivas fronte ás 608 de Finlandia). En canto ó tempo dedicado ó estudo , os alumnos españois son moi aplicados, segundo o informe PISA ocupan o quinto posto, en contraposición co país nórdico que se sitúa no último.

Ademais disto, é importante sinalar a visión que ten a sociedade española do/a docente, que difire moito da finlandesa. O desprestixio dos/as profesores/as españois está relacionado coa perda da calidade educativa e da autoridade, así como cos cambios de lexislación sobre a educación dos últimos anos. A sociedade percibe que o noso sistema educativo non proporciona os resultados esperados e que os principais responsables de que ocorra isto son os/as profesores/as, polo que a profesión de docente non se valora como debería.

A modo de conclusión, a través dos distintos informes comprobouse que España segue a estar nunha posición inferior respecto ás linguas estranxeiras se se compara con outros países europeos. Ademais, analizando o sistema educativo de Finlandia, España debe revisar as súas medidas xa que non comportan unha mellora no sistema de ensinanza. A solución non radica en imitar o modelo finlandés, xa que o tema da educación é demasiado complexo para simplificalo a «copiar» o sistema doutro país. Mais si que hai certas medidas que se poderían aplicar como a redución de cargas lectivas e o número de alumnos/as por aula ou cambiar a forma que ten a sociedade de concibir a profesión docente. Ademais disto, a peza fundamental reside na mentalidade da comunidade, non só no tocante ó equipo docente, senón respecto ó proceso de ensinanza-aprendizaxe en xeral. Non só con estas medidas se pode axudar a conseguir unha mellorar no ámbito educativo, senón que é necesario que todos os axentes que están inmersos neste proceso (profesorado, familias, alumnado...) sexan conscientes do seu papel e asuman a súa responsabilidade.

Leave a Comment competencias, docencia, inglés, lenguas extranjeras, reflexións de aula

EDMODO: donde ocurre el aprendizaje

Buenos días, hoy os voy a enseñar una nueva forma para conectarse y colaborar con vuestros estudiantes. La herramienta se llama EDMODO y se trata de una red social (parecida a Facebook) donde podéis crear o uniros a grupos, gestionarlos y que podéis enviar archivos a vuestro alumnado y este puede mandaros los ejercicios que les propongáis. Si os registráis como profesores/as también tenéis la opción de realizar pruebas o encuestas. 

¡Os animo a probarla!

Leave a Comment docencia, red social, TIC

BIENVENIDA

Bienvenidos y bienvenidas a este nuevo blog sobre la docencia en el campo de las lenguas extranjeras.

A lo largo del curso 2015-2016 hablaremos sobre distintas estrategias de docencia utilizando diversas herramientas digitales. Espero que sea de vuestro interés.

Leave a Comment bienvenida, docencia, lenguas extranjeras, TIC